Een nieuw seizoen begint met weten waar je staat!

In dit artikel:

Aan het begin van een nieuw triathlonseizoen is het belangrijk eerst vast te stellen waar je conditioneel staat. Een inspanningstest met ademgasanalyse kan daarvoor een actueel uitgangspunt bieden. De test meet onder meer de zuurstofopname, koolstofdioxideafgifte en ventilatoire drempels. Op basis daarvan kunnen persoonlijke trainingszones voor hartslag en vermogen worden bepaald. De VO₂max is daarbij interessant, maar de praktische vertaling naar rustige duurtrainingen, zwaardere inspanningen en herstel maakt de test vooral waardevol.

De conditie na een rustperiode of een periode met minder training hoeft niet overeen te komen met die tijdens de laatste wedstrijd. Toch gebruiken sporters vaak nog oude trainingszones. Een nieuwe test laat zien welke intensiteit op dat moment past bij de actuele belastbaarheid. Hartslag alleen geeft daarvoor onvoldoende informatie: die moet worden gekoppeld aan het geleverde fietsvermogen of de loopsnelheid. Hetzelfde hartslagniveau bij een hoger vermogen of hogere snelheid kan, bij vergelijkbare omstandigheden, op vooruitgang wijzen.

Een lactaattest kan helpen om inspanningsdrempels te bepalen, maar geeft niet rechtstreeks aan hoeveel vetten en koolhydraten iemand bij een bepaald vermogen verbrandt. Ademgasanalyse kan die brandstofverhouding wel inschatten op basis van zuurstofopname en koolstofdioxideafgifte. Daarvoor zijn een passend protocol, voldoende lange teststappen en een gestandaardiseerde voorbereiding nodig. Een korte maximale test levert niet automatisch een betrouwbare meting van de vetverbranding op. Lactaatmetingen kunnen als aanvulling nuttig zijn, omdat ze informatie geven over de lactaatrespons, maar worden slechts op afzonderlijke momenten afgenomen en zijn gevoeliger voor meetfouten. Voeding, hydratatie en de voorbereiding beïnvloeden beide soorten metingen.

Inzicht in vetverbranding kan helpen om de ontwikkeling van het duurvermogen te volgen. Bij herhaalde metingen onder vergelijkbare omstandigheden kan worden bekeken of iemand bij dezelfde belasting meer vet gebruikt of een hogere belasting aankan met een vergelijkbare brandstofverhouding. De intensiteit waarbij relatief de meeste vetten worden verbrand, is echter niet automatisch de beste trainingsintensiteit. De uitkomst moet worden gecombineerd met trainingsgeschiedenis, herstel en de gewenste trainingsdoelen.

Voor wielrenners en triathlonatleten is ook de testopstelling van grote invloed. Bij voorkeur wordt getest op de eigen fiets, met het eigen zadel, de eigen pedalen, schoenen, vermogensmeter en wedstrijdhouding. Een standaardergometer kan andere waarden opleveren wanneer de houding of meetapparatuur afwijkt. Een test in een rechte houding zegt bijvoorbeeld niet vanzelf welk vermogen langdurig in de aerodynamische houding kan worden volgehouden.

Ook vermogensmeters meten niet allemaal hetzelfde. Verschillen kunnen ontstaan door meetonnauwkeurigheid, temperatuur, instellingen en de plek waar het vermogen wordt gemeten. Een meter bij de pedalen meet vóór aandrijvingsverliezen, terwijl een meter bij het achterwiel daarna meet. Afwijkingen van 10 tot 25 watt zijn volgens de auteur in de praktijk voorgekomen. Als testwaarden rechtstreeks worden overgenomen zonder vergelijking met de eigen meter, kan iemand buiten op een andere belasting trainen dan bedoeld.

Een enkelzijdige vermogensmeter verdient extra aandacht. Die meet één been en verdubbelt de uitkomst, waardoor een ongelijke beenbijdrage tot een afwijking kan leiden. Bij een werkelijke inspanning van 200 watt en een verdeling van 46 procent links en 54 procent rechts zou een linkszijdige meter bijvoorbeeld 184 watt aangeven. Zo’n meter is niet automatisch ongeschikt, maar de testresultaten moeten wel worden vertaald naar de apparatuur waarmee dagelijks wordt getraind.

De fietshouding beïnvloedt eveneens de geleverde inspanning. Een aeropositie verandert onder meer de heuphoek en kan de fysiologische belasting en het vermogen rond de drempel beïnvloeden. Wie de test wil gebruiken voor triathlontraining, doet er daarom goed aan de wedstrijdhouding in de test op te nemen en dit vooraf met het testcentrum te bespreken. Een hoger vermogen in een rechte houding zegt immers niet hoeveel vermogen in de aerobarpositie haalbaar is.

De test kan het best aan het begin van een gerichte trainingsopbouw worden gepland. Wie later de ontwikkeling wil beoordelen, moet de omstandigheden zoveel mogelijk gelijk houden: dezelfde fiets, vermogensmeter, houding, voorbereiding en testmethode. Verandert bijvoorbeeld de racefiets in een triathlonfiets, dan kan een volgende test in de aeropositie andere waarden geven. Die afwijking is juist nuttig als de nieuwe trainingsperiode met gegevens uit de relevante praktijksituatie wordt gestart. Een fietstest levert bovendien geen automatische loopzones op; fiets- en looptraining vragen afzonderlijke interpretatie.

De belangrijkste conclusie is dat niet alleen de meetmethode, maar ook de aansluiting op de dagelijkse training telt. Sporters doen er volgens Jeroen van Geelen, eigenaar van TRIPRO bike fit & performance lab in Hilversum, goed aan vooraf te vragen met welke apparatuur, fiets, houding en protocollen een testcentrum werkt. Zo wordt een relatief dure inspanningstest een betrouwbaar vertrekpunt voor gerichtere trainingen en een betere seizoensopbouw.